Bạn nhận làm một dự án, viết bài, thiết kế, dạy khóa học cho một công ty Việt Nam — không có hợp đồng lao động, chỉ có hợp đồng dịch vụ hoặc cộng tác viên. Khi thanh toán, công ty trừ lại 10%. Bài này giải thích khoản 10% đó và cách lấy lại nếu bạn bị trừ quá tay.
Thù lao được tính như tiền lương
Nếu bạn không đăng ký kinh doanh, khoản thù lao từ dịch vụ bạn cung cấp thuộc nhóm tiền lương, tiền công (Nghị định 253, Điều 8, khoản 2, điểm c). Nghĩa là:
- Thuế thật sự của bạn được tính bằng biểu lũy tiến 5 bậc, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh — giống hệt người đi làm.
- Khoản 10% công ty trừ chỉ là khấu trừ tạm, chưa phải số thuế cuối cùng.
Khi nào bị khấu trừ 10%?
Nghị định 253, Điều 50, khoản 2:
- Bạn không ký hợp đồng lao động, hoặc hợp đồng lao động dưới 3 tháng; và
- Mỗi lần chi trả từ 5 triệu đồng trở lên.
→ Công ty khấu trừ 10% trên tổng số tiền trước khi trả. Lần chi dưới 5 triệu thì chỉ khấu trừ nếu bạn yêu cầu.
Thay đổi từ 2026. Ngưỡng cũ là 2 triệu/lần. Với ngưỡng 5 triệu, các khoản nhỏ như viết bài, dịch thuật, dạy vài buổi thường không còn bị trừ nữa.
Khi bị khấu trừ, hãy xin công ty chứng từ khấu trừ thuế (thường là chứng từ điện tử). Đây là bằng chứng bạn đã nộp thuế, cần khi quyết toán.
Bản cam kết — không bị trừ ngay từ đầu
Nếu bạn chỉ có loại thu nhập bị khấu trừ 10% này, và ước tính cả năm sau khi trừ giảm trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế, bạn làm bản cam kết gửi công ty (Nghị định 253, Điều 50). Công ty sẽ tạm thời không khấu trừ.
Điều kiện “chưa đến mức phải nộp thuế” với người không có người phụ thuộc: tổng thu nhập cả năm không quá 186 triệu (15,5 triệu × 12). Mỗi người phụ thuộc thêm 74,4 triệu.
Cam kết sai là vi phạm: bạn chịu trách nhiệm trước pháp luật về bản cam kết của mình.
Ví dụ 1 — Sinh viên làm freelance
Cả năm nhận 3 dự án, mỗi dự án 8 triệu, không có thu nhập nào khác.
- Không cam kết: mỗi lần bị trừ 800 nghìn, cả năm 2,4 triệu.
- Thu nhập cả năm 24 triệu, thấp hơn nhiều so với 186 triệu giảm trừ → thuế thật bằng 0.
→ Nên làm cam kết để không bị trừ. Nếu đã bị trừ, tự quyết toán cuối năm để được hoàn 2,4 triệu.
Ví dụ 2 — Freelancer toàn thời gian
Không đi làm công ty, nhận đều 20 triệu/tháng từ một khách hàng Việt Nam, không người phụ thuộc. Vì thu nhập cả năm (240 triệu) vượt 186 triệu nên không cam kết được, bị khấu trừ 10%.
| Số tiền (năm) | |
|---|---|
| Thu nhập | 240.000.000 |
| Giảm trừ bản thân | − 186.000.000 |
| Thu nhập tính thuế | 54.000.000 |
| Thuế thật (5%) | 2.700.000 |
| Đã bị khấu trừ 10% | 24.000.000 |
| Được hoàn | 21.300.000 |
Đây là lý do nhiều freelancer nên tự quyết toán: mức 10% cao hơn rất nhiều so với thuế lũy tiến ở mức thu nhập trung bình. Lưu ý: freelancer không có hợp đồng lao động thì cũng không có bảo hiểm bắt buộc để trừ.
Tóm tắt
- Không đăng ký kinh doanh → thù lao là tiền công, thuế thật tính theo biểu 5 bậc.
- Công ty khấu trừ 10% khi trả từ 5 triệu/lần.
- Thu nhập cả năm dưới mức giảm trừ → làm cam kết để không bị trừ.
- Bị trừ nhiều hơn thuế thật → tự quyết toán để lấy lại tiền.