Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là thuế đánh trên thu nhập của từng người, không phải của công ty. Nhưng với phần lớn người đi làm, công ty là bên tính và nộp giúp mỗi tháng — nên nhiều người đi làm vài năm mà chưa từng tự tay đụng vào nó.
Bài này là tấm bản đồ: đọc xong bạn biết mình thuộc nhóm nào, thu nhập nào bị tính thuế và bài nào trong series là dành cho bạn.
Bạn có phải là “cá nhân cư trú”?
Đây là câu hỏi đầu tiên, vì nó quyết định cách tính thuế. Bạn là cá nhân cư trú nếu đáp ứng một trong hai điều kiện (Luật 109, Điều 2):
- Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong một năm dương lịch (hoặc 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu có mặt).
- Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam: nơi thường trú, hoặc nhà thuê để ở có thời hạn.
Người Việt sống và làm việc ở Việt Nam gần như luôn là cá nhân cư trú. Khác biệt quan trọng:
| Cá nhân cư trú | Cá nhân không cư trú | |
|---|---|---|
| Thu nhập bị tính thuế | Phát sinh cả trong và ngoài Việt Nam | Chỉ phần phát sinh tại Việt Nam |
| Tiền lương | Biểu thuế lũy tiến 5–35%, có giảm trừ gia cảnh | 20% trên toàn bộ, không giảm trừ |
Liên quan tới freelancer. Vì cá nhân cư trú chịu thuế trên thu nhập ở cả nước ngoài, tiền khách nước ngoài trả cho bạn qua Upwork, Payoneer hay chuyển khoản thẳng vẫn là thu nhập chịu thuế ở Việt Nam. Bài riêng về trường hợp này nằm ở chương Freelancer.
10 loại thu nhập chịu thuế
Luật chia thu nhập thành 10 nhóm (Luật 109, Điều 3). Mỗi nhóm có cách tính riêng — đó là lý do cùng là “tiền kiếm được” mà thuế mỗi nơi một kiểu.
| # | Nhóm | Ví dụ | Cách tính (tóm tắt) |
|---|---|---|---|
| 1 | Kinh doanh | Bán hàng, cho thuê, dịch vụ có đăng ký kinh doanh | Doanh thu năm ≤ 500 triệu: không nộp thuế TNCN |
| 2 | Tiền lương, tiền công | Lương, thưởng, phụ cấp, tiền thù lao | Lũy tiến 5 bậc, có giảm trừ |
| 3 | Đầu tư vốn | Cổ tức, lãi cho cá nhân/công ty vay | 5% |
| 4 | Chuyển nhượng vốn | Bán chứng khoán, bán phần vốn góp | Chứng khoán: 0,1% giá bán |
| 5 | Chuyển nhượng bất động sản | Bán nhà, đất | 2% giá chuyển nhượng |
| 6 | Trúng thưởng | Xổ số, khuyến mãi, gameshow | 10% phần vượt 20 triệu/lần |
| 7 | Bản quyền | Bán quyền tác giả, chuyển giao công nghệ | 5% phần vượt 20 triệu/hợp đồng |
| 8 | Nhượng quyền thương mại | Franchise | 5% phần vượt 20 triệu/hợp đồng |
| 9 | Thừa kế, quà tặng | Nhận nhà, xe, cổ phiếu | 10% phần vượt 20 triệu/lần |
| 10 | Thu nhập khác | Bán tài sản số, vàng miếng, tên miền .vn | Tài sản số, vàng miếng: 0,1% giá bán |
Nhóm 2 là nhóm của hầu hết chúng ta. Điểm đáng chú ý: tiền thù lao — kể cả thù lao cung cấp dịch vụ của cá nhân không đăng ký kinh doanh — cũng thuộc nhóm tiền lương, tiền công (Nghị định 253, Điều 8). Nói cách khác, freelancer nhận tiền dự án từ một công ty Việt Nam mà không có giấy phép kinh doanh thì khoản đó được tính như tiền công, không phải thu nhập kinh doanh.
Những khoản được miễn thuế
Không phải tiền nào vào tài khoản cũng bị tính thuế. Một số khoản phổ biến được miễn (Luật 109, Điều 4; Nghị định 253, Chương III):
- Lãi tiền gửi ngân hàng, lãi trái phiếu Chính phủ, lãi từ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ.
- Kiều hối — tiền người thân ở nước ngoài gửi về.
- Tiền lương làm đêm, làm thêm giờ đúng quy định Bộ luật Lao động — nay được miễn toàn bộ, phần vượt mức luật cho phép mới bị tính (Nghị định 253, Điều 26).
- Học bổng, tiền bồi thường bảo hiểm, bồi thường tai nạn lao động.
- Lương hưu do quỹ BHXH trả.
- Chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho bất động sản giữa người thân (vợ chồng, cha mẹ – con, ông bà – cháu, anh chị em ruột).
- Bán nhà ở duy nhất (có quyền sở hữu tối thiểu 183 ngày, bán toàn bộ).
- Bán chứng chỉ quỹ mở đã giữ từ 2 năm trở lên.
Ngoài ra, một số khoản công ty trả không tính vào thu nhập chịu thuế dù nằm trong phiếu lương, ví dụ tiền ăn trưa tối đa 1,2 triệu/tháng (Nghị định 253, Điều 8).
Dev có được miễn thuế không? Luật mới miễn thuế tiền lương 5 năm cho “nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao” và “nhân lực công nghệ cao” (Luật 109, Điều 5). Nhưng điều kiện rất hẹp: phải làm trong dự án thuộc khu công nghệ số tập trung, hoặc R&D sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn, AI… theo danh mục của Nhà nước (Nghị định 253, Điều 41–42). Đi làm dev ở công ty phần mềm thông thường không tự động thuộc diện này.
Điểm mới từ 2026, gói gọn
| Trước đây | Từ kỳ tính thuế 2026 | |
|---|---|---|
| Giảm trừ cho bản thân | 11 triệu/tháng | 15,5 triệu/tháng |
| Giảm trừ mỗi người phụ thuộc | 4,4 triệu/tháng | 6,2 triệu/tháng |
| Biểu thuế tiền lương | 7 bậc (5% → 35%) | 5 bậc (5% → 35%) |
| Chi khám chữa bệnh, học phí | Không được trừ | Trừ tối đa 23 triệu + 24 triệu/năm |
| Tiền làm thêm giờ | Miễn phần chênh lệch | Miễn toàn bộ |
| Khấu trừ 10% khi không có HĐLĐ | Từ 2 triệu/lần | Từ 5 triệu/lần |
| Kinh doanh không phải nộp thuế TNCN | Ngưỡng doanh thu thấp hơn | Doanh thu ≤ 500 triệu/năm |
Kết quả thực tế: với cùng mức lương, số thuế phải nộp giảm rõ rệt. Lương gross 30 triệu, không người phụ thuộc: năm 2025 nộp khoảng 1,63 triệu/tháng, năm 2026 còn khoảng 635 nghìn/tháng — cách tính cụ thể ở bài tiếp theo.
Bạn nên đọc bài nào tiếp?
- Chỉ có lương từ một công ty → đọc Từ lương gross đến lương net, rồi Người phụ thuộc và Quyết toán.
- Freelancer → đọc bài lương trước (vì thù lao cũng tính theo cách tương tự), rồi chương Freelancer.
- Có thêm thu nhập phụ, đầu tư → chương Thu nhập phụ và thu nhập khác.